१४ मिनिटांच्या चर्चेत निकाह संपन्न लग्नाची तारीख ठरवण्यासाठी झालेल्या बैठकीचे निकाहमध्ये रूपांतर; साधेपणाचा समाजाला प्रेरणादायी संदेश

यावल | प्रतिनिधी

जळगाव जिल्ह्यातील यावल येथे विवाह सोहळा साधेपणाने आणि बरकतीने पार पाडण्याचा एक प्रेरणादायी आदर्श समोर आला आहे. लग्नाची तारीख निश्चित करण्यासाठी आयोजित केलेल्या बैठकीचे अवघ्या १४ मिनिटांच्या चर्चेनंतर निकाहच्या बैठकीत रूपांतर करण्यात आले आणि त्याच बैठकीत निकाह संपन्न झाला.

“मी साखरपुडा आणि लग्नाची तारीख ठरवण्याच्या कार्यक्रमाला येऊ शकत नाही; या कार्यक्रमाचे निकाहमध्ये रूपांतर करणार असाल तरच मी उपस्थित राहीन,” अशी भूमिका सामाजिक व धार्मिक क्षेत्रातील परिचित व्यक्तिमत्त्व सुहैल अमीर शेख जी* यांनी मांडली.

फैजपूर येथील काझी कुटुंबातील काझी हारून रशीद यांचे सुपुत्र काझी मुबश्शिर व अन्य नातेवाईक यावल येथे आले होते. यावल येथील अब्दुर्रहीम खान यांच्या कन्येच्या विवाहासंदर्भात अंतिम तारीख निश्चित करणे हा या भेटीचा उद्देश होता. संबंधित मुलगी नगरपरिषदेचे नगरसेवक कदीर खान व डॉ. बशीर यांच्या पुतणी असल्याचे सांगण्यात आले.

या वेळी दोन्ही कुटुंबांतील जबाबदार सदस्य आणि जवळचे नातेवाईक उपस्थित होते. सुरुवातीला ही विवाहाची तारीख व पुढील कार्यक्रम निश्चित करण्यासाठीची एक सामान्य बैठक होती. मात्र, उपस्थित असलेल्या कुटुंबीयांची परस्पर संमती आणि निकाहसाठी आवश्यक व्यक्तींची उपस्थिती लक्षात घेऊन सुहैल अमीर शेख यांनी याच बैठकीचे निकाहच्या बरकतीच्या बैठकीत रूपांतर करण्याचा प्रस्ताव मांडला.

त्यांनी सांगितले की, दोन्ही कुटुंबे विवाहासाठी सहमत आहेत आणि आवश्यक व्यक्ती उपस्थित आहेत, तर मग मोठी तयारी, अनावश्यक खर्च आणि औपचारिक कार्यक्रमांची वाट पाहण्याऐवजी याच वेळी निकाह का करू नये?

या प्रस्तावावर अवघ्या १४ मिनिटे चर्चा झाली. दोन्ही कुटुंबांनी आनंदाने या प्रस्तावास सहमती दर्शवली आणि लग्नाची तारीख निश्चित करण्यासाठी आयोजित केलेल्या त्याच बैठकीत निकाह करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. त्यानंतर निकाहची प्रक्रिया साधेपणाने पूर्ण करण्यात आली.

ना मोठी वरात, ना अनावश्यक थाटामाट

या निकाहचे वैशिष्ट्य म्हणजे कोणत्याही मोठ्या समारंभाची किंवा अतिरिक्त तयारीची प्रतीक्षा करण्यात आली नाही. उपस्थित कुटुंबीय आणि संबंधित व्यक्तींच्या उपस्थितीत साधेपणाने निकाह पार पडला.

दोन्ही कुटुंबांना त्यांच्या परिसरात सामाजिक स्तरावर मानाचे स्थान आहे. पारंपरिक पद्धतीने विवाह सोहळा आयोजित केला असता मोठ्या संख्येने नातेवाईक व परिचितांची उपस्थिती स्वाभाविक होती. मात्र, दोन्ही कुटुंबांनी साधेपणाला प्राधान्य देत वधूपक्षावर विवाहाच्या नावाखाली कोणताही अतिरिक्त आर्थिक किंवा सामाजिक भार पडू नये, याला महत्त्व दिले.

“समाजाला केवळ भाषण नव्हे, प्रत्यक्ष उदाहरण हवे”

सुहैल अमीर शेख यांनी यानंतर आपल्या भाषणात विवाहातील अनावश्यक प्रथा, खर्च आणि सामाजिक दबावाच्या प्रश्नावर भाष्य केले.

ते म्हणाले, “जोपर्यंत विवाहातील अनावश्यक रीतिरिवाज आणि खर्चिक प्रथा साधेपणाने बदलल्या जात नाहीत, तोपर्यंत समाजातील गरीब कुटुंबांतील मुलींच्या डोळ्यांत अश्रू राहतील आणि मुलींचे आई-वडील विवाहाच्या चिंतेत कायम राहतील.”

समाजातील अहले-सर्वत अर्थात आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आणि संपन्न लोकांनी या परिवर्तनाची सुरुवात स्वतःपासून करावी, असे आवाहन त्यांनी केले. स्वतःकडे आर्थिक क्षमता असूनही साधे आणि सुटसुटीत निकाह आयोजित करणारे आदर्श निर्माण झाले, तर त्याचा समाजावर मोठा सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो, असे त्यांनी सांगितले.

ते पुढे म्हणाले की, “ज्यांच्याकडे संपत्ती आहे त्यांनी आपल्या विवाह समारंभात साधेपणाचा अवलंब करण्याबरोबरच आपल्या समाजातील विधवा आणि अनाथ मुलींच्या भविष्याचाही विचार करावा. त्यांच्या शिक्षणाची, विवाहाची किंवा आवश्यकतेनुसार त्यांच्या कुटुंबाच्या मदतीची जबाबदारी स्वीकारण्यासाठी समाजाने पुढाकार घेतला पाहिजे.”

अशा प्रकारच्या सामूहिक प्रयत्नांतून केवळ एका कुटुंबाचा प्रश्न सुटणार नाही, तर संपूर्ण भारतात विवाहसंस्कृतीमध्ये सकारात्मक परिवर्तन घडवून आणता येईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

यामुळे मुलींच्या आई-वडिलांना विवाह हा आयुष्यभराचा आर्थिक आणि सामाजिक बोजा वाटण्याऐवजी तो आनंदाचा आणि जबाबदारीचा प्रसंग म्हणून अनुभवता येईल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

एक बैठक, एक निर्णय आणि समाजासाठी एक संदेश

वरपक्षातील सदस्यांनी सुहैल अमीर शेख यांना, “मुलीच्या नातेवाईकांशी आपण चर्चा करा,” अशी विनंती केली. त्यानंतर झालेल्या चर्चेत दोन्ही कुटुंबांनी परस्पर सहमतीने निर्णय घेतला आणि त्याच बैठकीत निकाह पार पडला.

एक बैठक, एक निर्णय आणि त्याच बैठकीत निकाह या कृतीतून समाजासमोर साधेपणा, परस्पर संमती आणि अनावश्यक खर्च टाळण्याचा सकारात्मक संदेश गेला.

विवाहासाठी मोठ्या दावतांची, अनावश्यक सजावटीची किंवा आर्थिक दिखाव्याची आवश्यकता नसून साधेपणा, परस्पर संमती आणि जबाबदारीची भावना यामुळेही विवाह संस्मरणीय होऊ शकतो, हे या प्रसंगातून अधोरेखित झाले.

संपन्न कुटुंबांनी पुढाकार घेण्याचे आवाहन

सुहैल अमीर शेख यांनी विशेषतः समाजातील आर्थिकदृष्ट्या सक्षम कुटुंबांना आवाहन करताना सांगितले की, परिवर्तनाची सुरुवात इतरांकडून अपेक्षित करण्याऐवजी संपन्न कुटुंबांनी स्वतःच्या विवाह समारंभात साधेपणाचा आदर्श निर्माण करावा.

त्याचबरोबर समाजातील विधवा, अनाथ आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल मुलींच्या भवितव्याचा विचार करून त्यांच्या कुटुंबांना आधार देण्यासाठी सामूहिक व्यवस्था उभी करण्याची गरज आहे. अशा प्रयत्नांतून विवाहाच्या नावाखाली कुटुंबांवर येणारा आर्थिक ताण कमी होऊ शकतो आणि मुलींच्या पालकांना मोठ्या चिंतेतून मुक्तता मिळू शकते.

“साधा निकाह हा केवळ एका कुटुंबाचा निर्णय नसून समाजपरिवर्तनाची सुरुवात ठरू शकतो,”** असा संदेश या प्रसंगातून देण्यात आला.

या प्रसंगी हाजी शब्बीर सेठ, अन्सार सेठ, कदीर खान, काझी कुटुंबीय, शहरातील प्रतिनिधी तसेच अन्य मान्यवर नागरिक उपस्थित होते. उपस्थित मान्यवरांनी या साधेपणाच्या निर्णयाचे स्वागत करून नवविवाहित दाम्पत्याला शुभेच्छा दिल्या.

एका छोट्या बैठकीत घेतलेल्या या निर्णयाने मोठा सामाजिक प्रश्न अधोरेखित केला आहे—

विवाह हा कुटुंबावर आर्थिक ओझे वाढवणारा प्रसंग असावा की साधेपणा, सहकार्य आणि बरकतीने दोन कुटुंबांना जोडणारा आनंदाचा सोहळा?

यावल येथे झालेल्या या निकाहने या प्रश्नाचे उत्तर कृतीतून देण्याचा प्रयत्न केला आहे.